Telekanał «Biełsat» źniaŭ pieršy film pra Łarysu Hienijuš.
U stužcy, jakaja składajecca z dvuch častak pa 30 chvilinaŭ kožnaja i jakuju źniali da 100-ch uhodkaŭ naradžeńnia vialikaj biełaruski, vykarystoŭvajucca inscenizacyi, unikalnyja kina- i aŭdyjozapisy vialikaj paetki, a taksama redkija i małaviadomyja fotazdymki. Svaimi dumkami pra jaje dzielacca Uładzimir Arłoŭ, Alaksiej Piatkievič, Michaś Čarniaŭski, Danuta Bičel dy inšyja.

Na mierkavańnie admysłoŭcaŭ, Hienijuš — adna z najlepšych tvorcaŭ Biełarusi. Vieršy paetki, vyprabavanyja suvorym časam, i siońnia hučać absalutna sučasna. Adnak jejnaha imia nie sustrenieš u padručnikach biełaruskaj litaratury.

Čamu ž kraina, jakoj talenavity čałaviek pryśviaciŭ žyćcio, dziela jakoj tvaryŭ i pakutavaŭ, saramliva adsłaniajecca ad jaho? Čamu Łarysie Hienijuš nie znajšłosia miesca ŭ nacyjanalnaj litaratury?

Čamu jejny dramatyčny los dahetul nie dačakaŭsia histaryčnaha daśledavańnia? Čamu stałasia niemahčymaju reabilitacyja žančyny, vina jakoj — usiaho tolki addanaja luboŭ da Ajčyny?

Čałaviek u žornach epochi. Čałaviek, jakoha Radzima nie ratavała nidzie i nikoli. Łarysa Hienijuš (u dziavoctvie — Mikłaševič) — u filmie «Niaskoranaja».

Film źniaty z vykarystańniem techniki inscenizacyi: maładuju Łarysu Hienijuš u Zelvie i Prazie hraje aktorka.

Stužka bahataja redkimi zdymkami i dakumientami, pry jaje stvareńni vykarystoŭvalisia ŭnikalnyja kadry kinachroniki, jakija pakazvajuć Łarysu Hienijuš, i aŭdyjozapisy, na jakich paetka čytaje svaje vieršy.

U filmie roznyja ludzi dzielacca ŭspaminami pra talenavituju suajčyńnicu. Heta i Uładzimir Arłoŭ, Alaksiej Piatkievič, Michaś Čarniaŭski, Danuta Bičel, i ziemlaki paetki, jejny ŭnuk dy inšyja.

Viadzie film viadomy biełaruski paet i litaraturaznaŭca Michaś Skobła, jaki padzialiŭsia svaimi dumkami: «Łarysa Hienijuš — asoba fienamienalnaja, ja navat nie viedaju, z kim jaje možna paraŭnać. Jana pražyła svajo žyćcio tak hodna, praŭdziva i sumlenna, niby mieła pierad saboju nakreśleny najvyšejšaju volaju šlach. I z hetaha šlachu jana nie syšła ni na santymietr! Usio ŭ jaje žyćci było nie vypadkovym. I proźvišča Hienijuš (u pierakładzie z łacinskaj — duch-achoŭnik), i załataja Praha, i navat HUŁAH. Bo tolki duch čałaviečy, prajšoŭšy praź niejmaviernyja vyprabavańni, vytrymaŭšy ich i zahartavaŭšysia, maje prava sam-nasam razmaŭlać ź viečnaściu».

Michaś Skobła ŭpeŭnieny, što ŭ narmalnaj krainie musiła b isnavać vydavieckaja prahrama Hienijuš: «Bo na siońnia, ułučna ź niadaŭna vydadzienym dvuchtomnikam, apublikavanaja chiba tolki adna dziesiataja častka spadčyny Łarysy Hienijuš. Ale ŭ tych umovach, u jakich my isnujem, robicca ŭsio mahčymaje. Ludzi dałučajucca biez anijakich karyślivych pamknieńniaŭ. Da kaho ja b ni źviartaŭsia, usie dapamahajuć. Skulptary Hienik Łojka i Aleś Šaternik, kiraŭnicy ZBSB «Baćkaŭščyna» Alena Makoŭskaja i Nina Šydłoŭskaja, staršynia TBM Aleh Trusaŭ, paet Uładzimir Niaklajeŭ, Pavieł Mažejka i Valancin Dubatoŭka z Harodni… I, viadoma ž, dziakuj «Biełsatu», što da 100-hodździa vychodzić film «Niaskoranaja». Kali my jaho zdymali ŭ Prazie ŭsiaho dva tydni tamu, ja i maryć nie moh, što premjera adbudziecca 9 žniŭnia!

Dziesiać hadoŭ prahrukaŭšy ŭ vysokija dziaržaŭnyja kabiniety, ja narešcie zrazumieŭ adnu reč i pierastaŭ stukacca. Pavodle adnosinaŭ ułady da Łarysy Hienijuš možna vyznačyć charaktar hetaj samaj ułady. Hienijuš dla jaje nieprymalnaja. Značyć, ułada hetaja antynacyjanalnaja ŭ svajoj sutnaści, jakija b tam zakliki «Za Biełaruś!» jana ni ahałošvała. I naadvarot, ja ŭ hetym pierakanany, adnymi ź pieršych krokaŭ sapraŭdy biełaruskaj ułady stanuć reabilitacyja Łarysy Hienijuš i naležnaje ŭšanavańnie jaje pamiaci. A pakul taho nie adbyłosia, Respublika Biełaruś nie stanie nacyjanalnaju dziaržavaju, i nieistotna, pad jakija himny my ŭstajem i pad jakija kałychanki kładziemsia. A ci zastaniecca Łarysa Hienijuš vieličnaj asobaju, kali prybrać ź jaje bijahrafii HUŁAH? Pra heta ŭ mianie adnojčy razmova była ź vielmi mudrym čałaviekam — ź Jankam Brylom. Zahavaryli pra našych paetak, i šanoŭny Ivan Antonavič nazvaŭ troch ź ich — Ninu Maciaš, Natallu Arsieńnievu i Łarysu Hienijuš (mienavita ŭ takoj paśladoŭnaści). Paśladoŭnaść hetuju mnie i zachaciełasia pierajnačyć, i tut ja pačuŭ, što Łarysu Hienijuš u vačach čytačoŭ uzvyšaje HUŁAH. Ja zrabiŭ vyhlad, što pahadziŭsia, i tut ža zapytaŭsia: «Ivan Antonavič, a jakaja samaja vysokaja hara ŭ śviecie?» Ździŭleny raptoŭnym pierachodam ad litaratury da hieahrafii, Bryl nie adrazu nazvaŭ Džamałunhmu, patłumačyŭšy zaadno, dzie toj Niepał mieścicca. Mnie stała trochi niajomka, ale musiŭ dahavorvać da kanca: «Nie, Ivan Antonavič, samaja vysokaja hara ŭ śviecie — Hałhofaj. „Nu, kali ŭ takim sensie“, — łahodna ŭśmichnuŭsia ateist Bryl. Tyja, chto adpraŭlaŭ Hienijuš na pakuty, dumali, što pieramoha za imi. Ale jany pamylilisia. Hetuju žančynu pieramahčy było niemahčyma. U pieramožcach zaŭsiody zastavałasia jana.

Hiestapaŭcy ŭ 1942 hodzie., paśla vychadu ŭ śviet zborniku „Ad rodnych niŭ“ tak i nie damahlisia ad jaje paetyčnych dyfirambaŭ fiureru. Choć i pahražali Aśviencimam.
Hałoŭny hebist BSSR Canava ŭ sutareńniach mienskaj amierykanki vosieńniu 1948 h. tak i nie daviedaŭsia ad jaje, dzie archivy BNR. Viarchoŭny Sud u 1949-m tak i nie pačuŭ ad jaje pryznańnia viny i pakajańnia. Usie łahiernyja dziaržymordy, jak ni staralisia, nie pastavili jaje na kaleni. CK KPB tak i nie prymusiŭ jaje pryniać savieckaje hramadzianstva. Ateistyčnaja ŭłada nie zmahła adabrać u jaje viery ŭ Boha», — kaža Michaś Skobła.

Razvažaje paet i pra nakanavańnie talenavitaj biełaruski: «Łarysie Hienijuš dadziena było pieramahčy. I jana — z hledzišča viečnaści — pieramahła. I jak ža pamylajecca toj, chto i siońnia ličyć jaje pieramožanaj i samaŭpeŭniena zajaŭlaje z ekranu BT, što jon, ci bačycie, razabraŭsia z Hienijuš! Łarysa Hienijuš pieramoža i jaho. Nie dapamoža i daśje, sfabrykavanaje na paetku słužbistami Canavy i schavanaje za siamiu zamkami ŭ ichnim sumnaviadomym viedamstvie. Uvohule, usie partyjnyja sakratary, fiurery i prezidenty pavinny viedać, što vajna ź piśmieńnikami, ź litaraturaju biessensoŭnaja. Vajavać ź litaraturaju — jak stralać z rahatki pa zorkach. I ŭsio ž znachodziacca amatary pavajavać. Chto z rahatkaju, chto z rahacinaju. Nie navučyła ich savieckaje minułaje rabić vysnovy z raniejšych pamyłak. Dla takich Łarysa Hienijuš prydumała trapnaje słova — stalinazaŭry. Što ž, z usioj parody vykapniovych jany akazalisia samyja žyvučyja. Ale i stalinazaŭry vymruć».

Michaś Skobła śćviardžaje, što ŭsia bijahrafija Łarysy Hienijuš — u tysiačach jaje listoŭ: «Ja ich pastupova rasčytvaju, rychtuju da druku, i časam mnie zdajecca, što pra paetku ja viedaju amal usio. Ale pakul što ja nidzie nie znajšoŭ receptu krupniku (chmielnaha napoju na travach), jaki Łarysa Antonaŭna sama hatavała i častavała im samych darahich haściej. Tak što ja raspytaŭsia b u jaje pra toj krupnik», — apaviadaje paet i litaraturaznaviec.

Prezientacyja filma adbudziecca ŭ miežach kulturnickaj kampanii «Abaronim Vyspu Svabody».

Łaskava zaprašajem 7-ha krasavika ŭ 19.00 na siadzibu BNF.

Uvachod volny.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0