Zhodna z «Hrodzienskaj praŭdaj» ad 13 žniŭnia, na ŭskrajku Hrodna, u mikrarajonie Foluš, vyjaŭlenyja pareštki bolš jak 60 čałaviek. Raskopkami zajmajecca rota 52-ha asobnaha pošukavaha bataljona.

«Spadarožnyja znachodki — nažy, huziki, reštki abmundziravańnia i abutku śviedčać ab tym, što tut pachavanyja bajcy Čyrvonaj Armii, jakija trapili ŭ pałon na pačatkovym etapie vajny», – raspaviadaje kamandzir roty Pavał Halecki.

Sapraŭdy, na Folušy mieściŭsia łahier dla savieckich vajennapałonnych na pačatku vajny — znakamity Štałah 324 (u niekatorych krynicach — Štałah 353). U 2008 h. tut užo pravodzilisia raskopki, ciaham jakich byli vyjaŭlenyja pareštki «2000 žaŭnieraŭ i aficeraŭ», pierapachavanych paśla ŭ brackaj mahile ŭ Aulsie. Za savieckim časam Nadzvyčajnaja kamisija aceńvała prykładnuju kolkaść achviaraŭ łahiera ŭ 18 000.

Ale adkul u pachavańniach huziki z Pahoniaj (a ich jak minimum 3 ź piaci, pakazanych na fota), jakija trapili ŭ artykuł «Hrodzienskaj praŭdy»? Huzik, padadzieny na fota, chutčej za ŭsio byŭ zrobleny paśla 1935 h. i vykarystoŭvaŭsia litoŭskim vojskam dy MUS. Pry dapamozie vajskovaha historyka Źmitra Lucika ŭdałosia vysunuć niekalki viersijaŭ.

Źmicier Lucik.

Źmicier Lucik.

Viersija I: Litoŭski korpus

Na asnovie Uzbrojenych sił niezaležnaj Litvy ŭ 1940-m hodzie byŭ stvorany 29 strałkovy korpus Čyrvonaj armii. Słužyli tam litoŭcy, pad kiraŭnictvam savieckich kamandziraŭ, pry hetym danošvali svaju staruju formu, prymacavaŭšy da jaje aznaki RKKA. Tearetyčna, u štałah mahli trapić pałonnyja akurat z «litoŭskaha korpusa».

Ale kali b niejkija litoŭcy navat i apynulisia ŭ łahiery, im było b našmat praściej, čym «savieckim ludziam», vyjści adtul praź Litoŭski kamitet, jaki lehalna dziejničaŭ ciaham vajny ŭ Hrodnie.

Litoŭski žaŭnier — kali pryhledziecca, bačnyja Pahońki na huzikach.

Litoŭski žaŭnier — kali pryhledziecca, bačnyja Pahońki na huzikach.

Viersija II: litoŭskija achoŭniki

Łahier dla vajskovapałonnych RKKA isnavaŭ na Folušy da vosieni 1942, paśla jaho ž vykarystoŭvali jak pierasylny łahier dla žydoŭ, jakich adsiul vieźli ŭ Aśviencym dy Treblinku. Tearetyčna huzik moh naležać litoŭskamu palicyjantu, jaki byŭ zadziejničany ŭ achovie na tym ci inšym etapie isnavańnia štałaha. Ale ŭličvajučy, što artefakt nie adzinkavy dy byŭ znojdzieny niepasredna siarod trupaŭ — taki varyjant zastajecca małavierahodnym.

Viersija III: filtracyjny saviecki łahier

U pracy, pryśviečanaj historyi Foluša, vajskoŭca Alaksandra Siavienki jość taki pasaž: «U 1945 – pačatku 1946 h. (pa niekatorych śviedčańniach i ŭ pieršaj pałovie 1950-ch) prykładna na tym ža miescy, dzie znachodziŭsia štałah 324, byŭ razhornuty łahier-karancin dla viartajučychsia na Radzimu ź niamieckaha pałonu i vyviezienych na pracy savieckich hramadzianaŭ».

Kažučy zvyčajnaj movaj, heta — filtracyjny łahier, dzie «achviaraŭ» adździalali ad «pasobnikaŭ» dy «schavanych ahientaŭ». Dla adnych adčyniaŭsia šlach na svabodu, inšych čakała Sibir, paviešańnie albo rastreł. Siarod druhoj katehoryi całkam mahli trapicca i litoŭcy, jakija zmahalisia suprać Savieckaha Sajuza.

Biełaruskaja viersija

Varta adznačyć taksama, što elemienty litoŭskaj vajskovaj atrybutyki z Pahoniaj vykarystoŭvalisia i biełaruskimi farmavańniami jak časoŭ BNR, tak i ciaham II Suśvietnaj. U apošnim vypadku heta tyčycca biełaruskich častak samaachovy albo niekatorych palicejskich bataljonaŭ. Tak, naprykład, bajec słonimskaj samaachovy Piatro Parchuta zhadvaje, jak ceški z Pahoniami im pryvozili ź Vilni, bo svaich nie było.

Bajec samaachovy ŭ litoŭskaj formie (Słonim, vierasień 1942).

Bajec samaachovy ŭ litoŭskaj formie (Słonim, vierasień 1942).

Pra «litoŭskuju Katyń» kazać rana

Naohuł, Foluš ažno da pačatku 1990-ch byŭ zakrytym vajskovym haradkom. Ciapier tut naŭprost mieściacca pa susiedstvie vajskovaja častka i žyły mikrarajon. Na praciahu ŭsioj svajoj historyi rajon zajmali vajskoŭcy — spačatku carskija, paśla polskija, z 1939 — savieckija. Uličvajučy zakryty status terytoryi, rabicca tut mahło što zaŭhodna, i chavać tut mahli kaho zaŭhodna.

Pry hetym varta ŭziać pad uvahu častyja pamyłki ŭ pracy pošukavych bataljonaŭ, pra jakija ŭžo pisała »Naša Niva», a taksama precedenty sprobaŭ vydać pachavańni achviaraŭ savieckich represijaŭ za achviaraŭ niemcaŭ (Kurapaty, Katyń).

Pra «litoŭskuju katyń» 1940-ha albo 1946-ha kazać, kaniečnie, rana. Ale ŭ lubym vypadku, jak słušna z nahody zaŭvažyŭ historyk Andrej Vaškievič, Litoŭskamu Instytutu nacyjanalnaj pamiaci jość tut nad čym papracavać.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?